|
Erzurum halk oyunlarına "bar" adı
verilir. "Bar" kelimesi
"birliktelik", "topluluk" , "el ele
tutuşmak", "bağlamak" ve "beraberce
oynamak" gibi anlamlar taşımaktadır.
Bar, çok eski ve köklü bir geçmişe
dayanmaktadır. Barın oluşumunda;
iklimin, coğrafyanın ve tarihi
olayların etkisi olmakla birlikte
antropologlara göre bar, Türklerin
Asya'dan getirdikleri milli
oyunlardan biridir. Erzurum, halk
oyunları açısından oldukça zengin
bir bölgedir. Bu zenginlik günümüzde
de bütün güzellikleriyle ve
orijinalline uygun olarak
yaşatılmaktadır.
Erzurum Halk oyunları ve türküleri
derneği halk oyunları ekiplerinin
gerek yurt içinde ve gerekse yurt
dışında düzenlenen yarışmalarda onur
verici başarıları vardır. Erzurum
barları kadın ve erkek barları olmak
üzere iki bölüm halinde oynanır.
Oltu ilçesinden Oltu köyünde yalnız
erkeklerce Bar tutulur ve davul
zurnayla oynanır. Aynı köyde Şeyh
Şamil oyunu da vardır. Davul zurna
veya mey eşliğiyle yürütülür, tek
erkek oyunudur.
Erzurum asırlar boyunca Asya ve
Avrupa arasında önemli bir geçit ve
ticaret merkezi olmuştur. İran ve
Kafkasya üzerinden gelen kavimlerle
Avrupa' daki diğer kavimlerin
kültürlerinin etkisi altında kalan
ilimiz, kökü tarihin derinliklerine
kadar uzanan zengin bir kültür
hazinesine sahiptir. Yöremiz halk
oyunları kahramanlık menkıbelerini
insan psikolojisinin tezahürlerini
bölgenin adet ve ananelerini en
güzel ve etkileyici şekilde
yansıtır. Yöremiz ve çevresinde
oynanan oyunlara ''Bar'' adı
verilir. Moğollarda ve Altay
Türklerinde Bar, davulun adıdır. Bar
sözcüğünün kökeni ve anlamı üzerinde
çok çeşitli görüşler vardır.
- Bar, Dadaşın oyununun adıdır.
- Bar, Erzurum dolaylarındaki toplu
oyunların adıdır
- Bar, Davul eşliğinde oynanan
oyundur.
Bar,Barça, Baru
söylenişleri eski metin, lügat ve
diyalektlerde hep topluluk,
elbirliği anlamı ile kayıtlıdır.
Erzurum' un milli çalgıları davulla
beraber Zurna, Ney ve Zilli teftir.
Erzurum davulu hazırlanırken, daha
çok koyun ve keçi derisi kasnağa
geçirilir ve sesin ayarlanmasına
özel bir önem verilir. Bu bakımdan
Erzurum davulu diğer davullardan
daha tok seslidir. Gurup halinde
oynanan barlar en az beş kişi ile
oynanır. Bu oyunlar sonlara doğru
hızlanarak sekme denilen çevik
hareketlerle oynanır. Başlangıçta el
ele
tutan oyuncular süratli kısımda
birbirlerinin omuzlarından tutarlar.
Oyunun başında Barbaşı, sonunda da
Pöççük denilen oyuncu bulunur.
Barbaşı ve Pöççük ellerinde birer
beyaz mendil tutarlar. Bazen
barlarda kullanılan melodiler halay
oyunlarında kullanılmaktadır. Bar
daha çok erkekler tarafından
oynandığından erkek oyunu olarak
nitelenebilir. Kadınlar tarafından
oynanan barlarda mevcuttur bunların
yanı sıra ''alacıbar'' adıyla anılan
erkekli kadınlı barlarda vardır.
BAR TERİMLERİ
Bar oyunu :
Eğlenmeyi temel amaç edinen oyunlara
denir.
Kolluk :
Dizilişe göre,barbaşının hemen
solunda olan oyuncuya denir.
Koltukaltı :
Koltuk
Pöççük :
Bar dizisinin en sonundaki oyuncuya
verilen ad
Daldaş :
Dadaş
Kelleler :
Koltukaltı ile kolluk altı arasında
kalan oyuncuların tümüne denir.
Sıra oyuncular :
Kelleler
Sekme :
Bar oyununun çabuk ve çevik
hareketlerle oynanan bölümü
Yelleme :
İki kısımlı barlarda ikinci kısma
verilen ad.sekme ile ağırlama
arasında oynanır
Ağırlama :
Barın ilk bölümü,ağır,yavaş,ve
titizce oynanan bölümü
Bar sırası :
Barların birbiri peşi sıra oynanması
gerektiğinde izlenecek geleneksel
yol
Bar havası :
Bar oyunlarının ezgi ve müziğini
anlatan bir deyimdir
Bar tutmak :
Bar topluluğunu para karşılığı
kiralamaktır
Bar tutuşmak :
Bar oynayacak oyuncuların ortaya
çıkmaları
Bar çeken :
Barbaşı
Bar Çeşitleri :
A- Erkek Barları
1- Baş Bar, 2- İkinci Bar (1.aşırma)
3- Sekme, 4- İkinci Aşırma, 5- Nari,
6- Dello,
7- Koçeri, 8-Temirağa, 9-Tamzara,
10-Tavuk Bari, 11-Felek,
12-Çingeneler,
13- Uzun Dere, 14-Daldalar,
15-Yayvan, 16-Hançer Bari,
B-Kadın Barları
1- Kavak, 2-Çiftbeyaz Güvercin,
3-Çember, 4-Döne, 5-Nari, 6-Çarşıda
Üzüm Kara
7-Sallama, 8-Mendilimde kişmiş ile
Badem Var, 9-Tortumun Eymeleri, 10-Aşşahtan
Gelirem, 11-Köylü Kızı, 12-Delikız
ERKEK KIYAFETLERİ
Cistik:
Bar oynarken ayağa giyilen
ayakkabıdır.derisinin çok yumuşak
olması en büyük özelliğidir. Bu
özelliğe istinaden ayak figürleri
daha kolay gerçekleştirilir.
Yaşlılar tarafından giyilene markop,gençlerin
giydiğine yemeni denir.
Zığva :
Uçkurlu,beli bol lacivert kumaştan
yapılan arkası torba şeklinde pileli
giysidir. Bunun üzerine siyah ipek
kaytansüs olarak işlenir. Zığvanın
bol olmasını sağlayan pile sayısının
32 olmasına özen gösterilir.
Yelek:
Lacivert kumaştan yapılmıştır. İki
tarafa kapanabilen kaytanlı ilikleri
vardır. Kenarları ve cep ağızları
kaytanla işlenmiştir.
Gömlek:
Gömlekler beyaz olup dik yakalıdır.
Düğmeleri beyaz veya siyah olabilir.
Uzun olan kol ağızlarında 4-5 düğme
bulunur.
Kazeki:
Uzun kollu kısa bir cekettir.kolları
geniş kol etrafları siyah
kaytanla,ön tarafı ve cep ağızları
motifli kaytanla süslüdür.
Kuşak:
Eskiden Acem,Trablus, veya Tosya
şalı diye adlandırılanrenkli iplerle
örülmüş-dokunmuş,bar oynayanın
belini sıcak tuttuğu gibi aynı
zamanda cep vazifesi gören kumaştır.
Gümüş köstek:
Gümüşten yapılmış,yelek üzerine
asılan daha önceleri saat taşımada
kullanılan ince zincirden
aksesuardır.
Bazubent:
Ekseriyatla boncukla örülür. Gümüş
olanlarıda vardır. Kola takılan
içerisine karınca duası, ayet-ül-kürsiduaları
komulur.
Mendil:
Erzurum barlarında mendil kullanmak
bir maharet işidir. Mendil her barın
ritmine ve psikolojisine göre
kullanılır.
KADIN KIYAFETLERİ
Bindallı:
Kadife üzerine simle Türk motifleri
işlenmiş giysidir.göğüs ve boyun
kısımları dantelle süslenebilir.
Aynı danteller kol ağzınada
eklenir.kol,beden ve bel kısmı
vücuda oturur, tek kısmı ise rahat
hareket maksadıyla geniş yapılır.
Leçek(yazma):
Başa örtülen,pullarla ve boncuklarla
oyalanarak süslenen pamuktan
yapılmış başörtüsüdür. Bu isim halen
kullanılmaktadır.
Gümüş kemer:
Bar oynayan Erzurumlu kadının
belinde bulunur. Muhtelif parçalar
halkalarla birbirine tutturularak
kemer oluşturulur.İşlemelidir.kaşı
daha süslüdür. Bazılarında sedef
kakmalar bulunur. Şimdi kakmalı
kemerler yapılmadığından antika
değeri taşımaktadırlar.
Papuç:
Papuçlar siyah ve önden bağlıdır.
Yumuşak deriden yapılmış olup
hafiftir.kolay hareket olanağı
sağlar.
Dizleme:
Beyaz yünden örülmüş,diz kapaklarına
kadar uzanan çoraplardır.
Mendil ve diğer aksesuarlar: erkek
barlarında olduğu gibi,kadın
barlarında da barbaşı ve pöççükte
mendil bulunur.ayrıca boyuna beşi
birlik, oltu taşı kolyeler,kollara
burma bilezik parmaklara da yüzük
takılır. |